Smog w Polsce? Skąd się bierze?

Kiedy do stwierdzenia, że oddychamy zanieczyszczonym powietrzem nie trzeba zaawansowanych detektorów, a wystarczą własne oczy i węch, to możemy być pewni, że filtrujemy powietrze naszymi własnymi płucami.

Polska pod tym względem niestety jest w europejskiej czołówce. Jak konsekwentnie pokazują kolejne raporty, w kategorii zanieczyszczenia powietrza pyłami zawieszonymi PM10 i rakotwórczym benzo(a)pirenem nasz kraj zajmuje niechlubne pierwsze miejsce. Podobnie jest pod względem zanieczyszczenia pyłami PM2,5 – tutaj Polska zajmuje równie niechlubne drugie miejsce, tuż za Bułgarią. Nie dziwi więc, że w następstwie zanieczyszczeń powietrza w Polsce co roku życie traci około 50 000 osób, a miliony cierpią na związane z zanieczyszczeniami powietrza choroby, takie jak np. astma, obturacyjna choroba płuc czy alergie.

Domowe piecyki, czyli tzw. kopciuchy to największe źródło zanieczyszczeń

Nikogo chyba nie zdziwi stwierdzenie, że największym źródłem zanieczyszczeń powietrza w Polsce są domowe piecyki, czyli tzw. kopciuchy. To właśnie w nich zazwyczaj jest spalany węgiel najgorszej jakości oraz substancje takie jak muły i flotokoncentraty, czyli odpady z produkcji węgla , które mają niską wartość opałową, są wilgotne, pełne popiołu, siarki, rtęci i innych szkodliwych dodatków. Oprócz tych węglopochodnych produktów, do kopciuchów często dorzucane są po prostu śmieci: od plastików, przez stare meble, po przysłowiowego kalosza.

W styczniu tego roku, gdy zrobiło się szczególnie chłodno, Polacy dorzucili do pieca wszystko, co mieli pod rękę. Jak wszyscy pamiętamy, spowodowało to gwałtowny i łatwo wyczuwalny skok zanieczyszczeń powietrza. Wkrótce potem statystyki Głównego Urzędu Statystycznego pokazały, że śmiertelność w tym miesiącu okazała się o 1/3 wyższa niż w roku poprzednim, w którym styczeń był łagodny i nie trzeba było się dogrzewać.

Ruch samochodowy to drugie źródło zanieczyszczeń

Drugim źródłem zanieczyszczeń powietrza jest ruch samochodowy. Tutaj główni winowajcy, to stare pojazdy. Często takie wiekowe auta poruszające się po polskich drogach mają powycinane filtry. Powoduje to, że kiedy stoją w wielkomiejskich korkach, wyrzucają z rur wydechowych czarne chmury. Do tego dochodzi pył ze startych klocków hamulcowych i zużytych opon.

A może w Polsce nie jest najgorzej i cały temat smogu jest niepotrzebnie wałkowany w kółko w mediach?

Niestety nie mamy wiele powodów do radości. Jedynym pocieszeniem może być to, że smog w miastach Chin czy wielu innych krajów rozwijających się jest jeszcze gorszy niż w Polsce. Tam smog potrafi utrzymywać się nad dużą częścią kraju, podczas gdy u nas zwykle ma charakter bardziej lokalny.

Jednak każdy, kto wyjechał zimą za granicę, nawet niekoniecznie do Danii czy Austrii, ale choćby do Czech czy na Słowację, łatwo zauważy, że może tam bez obawy odetchnąć pełną piersią.

Jak to możliwe, że wszystkie kraje cywilizowanej Europy radzą sobie z zapewnieniem swoim mieszkańcom czystego powietrza, a Polska pozostaje w tyle?

Po pierwsze, bardzo ważny jest standard energetyczny budynków. W Polsce zwykle ten standard jest bardzo niski, średnio ok. 170 kWh/m2 rocznie. Aby ogrzać taki budynek, potrzeba astronomicznej ilości kilowatogodzin. Nie dziwi więc, że mieszkańcy chcą, żeby były one jak najtańsze Wydaje się, że jest to problem dotyczący wyłącznie starego budownictwa. Nic bardziej mylnego - nawet nowo budowane w Polsce budynki potrzebują do ogrzania ok. 100 kWh/m2 rocznie.

Dla porównania w Niemczech już ponad połowa nowych budynków jest budowana w standardzie pasywnym lub lepszym, czyli takim którym wymaga 15 kWh/m2 rocznie. Są też tam, na znacznie większą skalę, prowadzone programy poprawy efektywności energetycznej istniejących budynków. Co więcej, takie inwestycje są wspierane z różnorodnych źródeł.  

Kiedy do zapewnienia komfortu termicznego potrzeba kilkukrotnie mniej kilowatogodzin, to nawet przy wyższej jednostkowej cenie energii z czystych źródeł i tak rachunki końcowe użytkowników mogą być widocznie mniejsze. Za jednym zamachem eliminujemy nie tylko smog, ale też ubóstwo energetyczne i poprawiamy komfort życia.

Oczywiście ważne są też wykorzystywane źródła energii

W wielu krajach palenie węglem jest w ogóle zakazane. Z kolei w innych krajach, nawet jeśli takie działanie jest dozwolone, to do ogrzewania może być wykorzystywany jedynie węgiel najwyższej jakości i może być on palony jedynie w piecach wysokiej klasy. Oczywiście te kraje konsekwentnie prowadzą politykę odnośnie wykorzystywanych źródeł energii i sumiennie egzekwują wysokie kary za działania niedozwolone.

Warto spojrzeć również na strukturę transportu

Na początek warto zauważyć, że w polskich miastach, takich jak Warszawa czy Kraków, na 1000 mieszkańców przypada według różnych szacunków od 600 do 800 samochodów. Jest to szokująco duża liczba. W Berlinie czy w Wiedniu jest około 300 samochodów na 1000 mieszkańców. Jeszcze lepiej jest w Kopenhadze, gdzie jest niewiele ponad 200 samochodów na 1000 mieszkańcow.

Miasta te prowadzą politykę ukierunkowaną na ograniczanie ruchu samochodowego z jednoczesną rozbudową infrastruktury transportu publicznego i rowerowego oraz ich szeroko zakrojoną promocją. Takie działania wynikają nie tylko z troski o czyste powietrze czy ochronę klimatu, ale są też zogniskowane na ogólne poprawianie jakości życia w mieście, która podnosi się dzięki ograniczeniu korków, hałasu, liczby wypadków i innych uciążliwości związanych z intensywnym ruchem samochodowym.

Dochodzą do tego kwestie finansowe. Utrzymanie dróg i parkingów z pieniędzy podatników jest niezwykle kosztowne. Dodatkowo trzeba sobie zdać z tego sprawę, że płacą za to mieszkańcy miasta, a korzystają ci, którzy wyprowadzili się na przedmieścia.

A może warto zastanowić się nad tym, jak skutecznie zarządzać ruchem samochodów w mieście?

Wiele miast prowadzi politykę zarządzającą ruchem samochodów. Wprowadzane są normy emisyjne dla pojazdów, wyższe podatki i opłaty dla aut, które emitują najwięcej zanieczyszczeń. Często ustalane są również opłaty za wjazd do centrum i parkowanie w jego obszarze. Wyznaczane są strefy zakazu wjazdu, do których dopuszczone są jedynie pojazdy o niskiej emisyjności. Co więcej, niektóre miasta idą dalej i prowadzą takie działania regulujące ruch samochodowy, jak zwężanie, czy ograniczanie przepustowości ulic (na przykład przez uspokajanie ruchu), wprowadzanie stref Tempo 30 lub 20, woonerfów i rozwiązań kanalizujących ruch samochodów na głównych drogach i zniechęcających do ruchu samochodowego przez osiedla (takich jak słupki blokujące możliwość tranzytu przez drogi wewnątrzosiedlowe, a pozwalające na swobodny ruch rowerów).

Jednak to nie wystarczy

Zarządzanie ruchem samochodów i jakością spalanego węgla to nie wszystko, co należy zmienić, aby poprawić jakość życia w polskich miastach. Niezbędne są też inwestycje w czyste technologie, czy szeroko zakrojone działania edukacyjne. Dopiero zbudowanie powszechnej świadomości społecznej i potrzeby ochrony powietrza, pozwoli zmienić „toksyczną sytuację” w Polsce.

Autor: Marcin Popkiewicz – fizyk jądrowy, ekspert zajmujący się powiązaniami w obszarach gospodarka-energia-zasoby-środowisko, redaktor portali ziemianarozdrozu.pl i naukaoklimacie.pl

Wszystko o smogu

Dowiedz się więcej o zagrożeniach życia i zdrowia związanych z oddychaniem zanieczyszczonym powietrzem.

Smog z naukowego punktu widzenia

Smogu zwykle nie widać i nie czuć...

Czytaj więcej

Kilka kroków do czystego powietrza

Problem smogu wielu z nas nadal trochę lekceważy.

Czytaj więcej

Biegać czy nie biegać?

Dla nas – biegaczy, podstawowe pytanie brzmi - jak smog wpływa na zaplanowane przez nas treningi biegowe?

Czytaj więcej

Sposoby walki ze smogiem

Kiedy przyjeżdżamy zimą z ogrzewanej za pomocą sieci ciepłowniczej miejscowości do położonego na południu Polski pozbawionego tego udogodnienia uzdrowiska, od razu wita nas smogowy aromat.

Czytaj więcej

Metoda na smoga

Na co dzień go nie widać, ale to nie oznacza, że go nie ma. Jest bezwonny i przybiera różną barwę, ale oddychamy nim wszyscy i… żyjemy.

Czytaj więcej

Smog okiem lekarza

Rozmowa z dr n. med. Piotrem Dąbrowieckim o konsekwencjach zdrowotnych zanieczyszczeń powietrza.

Czytaj więcej

Jak mierzyć jakość powietrza?

Skutki oddychania zanieczyszczonym powietrzem mogą być bardzo poważne zarówno dla naszego zdrowia, jak i życia.

Czytaj więcej

Zanieczyszczenia powietrza a układ sercowo-naczyniowy

W ostatniej dekadzie coraz częściej przedstawia się szkodliwy związek zanieczyszczeń powietrza ze stanem zdrowia a w szczególności z funkcjonowaniem układu krążenia.

Czytaj więcej

Zanieczyszczenia powietrza a choroby układu oddechowego

Układ oddechowy człowieka działa jak filtr.

Czytaj więcej

Oddech, to życie

Zastanów się już dziś, jakim powietrzem oddychasz na co dzień?

Czytaj więcej

Smog zmienia sposób w jaki postrzegamy świat

Smog zniekształca widzenie barw, utrudnia słyszenie niektórych dźwięków, a nocą wzmaga zanieczyszczenie światłem.

Czytaj więcej

Jakie rośliny domowe oczyszczają powietrze?

Kupując rośliny doniczkowe, traktujemy je głównie jako dekorację naszego wnętrza, zapominając, że one też oczyszczają nasze powietrze.

Czytaj więcej

Cykliści vs smog

Czy warto jeździć na rowerze w zanieczyszczonych miastach?

Czytaj więcej

Składniki smogu na mapie Europy

Polska należy do niechlubnej europejskiej czołówki jeśli chodzi o zanieczyszczenia powietrza.

Czytaj więcej

Smog. Krótka historia cichego zabójcy.

Jeżeli wydaje Ci się, że smog jest tylko wydumanym problemem dużych polskich miast, jesteś w błędzie.

Czytaj więcej

Informowanie o smogu w Polsce

Polska należy do niechlubnej czołówki krajów Unii Europejskiej pod względem zanieczyszczeń powietrza.

Czytaj więcej

Rodzaje smogu

Badania przeprowadzone przez naukowców pozwoliły na wyodrębnienie dwóch rodzajów smogu.

Czytaj więcej

Co jeść, aby chronić się przed smogiem?

Naukowcy stwierdzają, że przed smogiem może chronić nas odpowiednio dobrana dieta.

Czytaj więcej

Wpływ pogody na jakość powietrza

Jakość powietrza zależy od dwóch czynników: emisji zanieczyszczeń i warunków meteorologicznych.

Czytaj więcej

Sondaż: Czy smog to realne zagrożenie?

Przedstawiamy wyniki sondażu SW Research dla serwisu rp.pl, w którym Polacy odpowiadali na pytanie, czy smog jest realnym zagrożeniem?

Czytaj więcej

Krzewy czy drzewa - co lepiej chroni przed smogiem w mieście?

Z badania opisanego w „Atmospheric Environment” wynika, że zarówno krzewy, jak i drzewa są niezbędne do usuwania smogu w miastach.

Czytaj więcej

Co Polacy wiedzą o smogu?

W 2015 r. Krakowski Alarm Smogowy przeprowadził pierwsze w Polsce badanie świadomości społecznej Polaków na temat zanieczyszczeń powietrza.

Czytaj więcej

Smog a zdrowie człowieka - podsumowanie

W Polsce rocznie narażeniu na zanieczyszczenia powietrza można przypisać ponad 572 tysiące straconych lat wolnych od choroby.

Czytaj więcej

Jak się zachowywać w zależności od jakości powietrza?

Zmierzyliśmy jakość powietrza. Wiemy, jaki jest poziom stężeń poszczególnych składników smogu. I co dalej?

Czytaj więcej

Jakie rośliny ochronią nas przed smogiem i innymi zanieczyszczeniami?

To wcale nie muszą być niesamowite rośliny – bluszcz pospolity, chryzantema, dracena i paprocie są doskonałymi filtrami powietrza w naszych domach.

Czytaj więcej

Rozwiązano tajemnicę zabójczej londyńskiej mgły z 1952 roku

Gdyby nie to, że cała rzecz zdarzyła się naprawdę, można by sądzić, że to scenariusz kiepskiego horroru.

Czytaj więcej

11 sposobów ochrony przed smogiem

33 miasta spośród 50 najbardziej zanieczyszczonych w Unii Europejskiej leżą na terenie Polski.

Czytaj więcej

Tylko 6% Polaków nie przejmuje się smogiem

Stres i smog w Top 5 czynników szkodzących zdrowiu.

Czytaj więcej

Wietrzenie jest dobre, ale tylko jeżeli na zewnątrz jest czyste powietrze…

Teoretycznie nasze mieszkania i domy powinny być regularnie wietrzone, ponieważ dopływ świeżego powietrza jest ważny dla naszego zdrowia.

Czytaj więcej

Na stronie używamy plików Cookie. Poznaj szczegóły i możliwości ustawień w Polityce plików Cookie. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie według aktualnych ustawień przeglądarki.

Proszę czekać